You are here

Đệm Piano cho thanh nhạc tại Việt Nam - Những vấn đề đáng quan tâm

Tác giả: 
Nguyễn Hoàng Phương

Khi chúng ta nhìn lại nền âm nhạc Việt Nam từ thế kỷ 20 đến nay, các nghiên cứu đã chứng minh rằng thanh nhạc là lĩnh vực nghệ thuật phát triển mạnh và đạt được nhiều thành tựu nhất. Sự phát triển của nền âm nhạc Việt Nam trong thế kỷ 20 được chia làm 3 thời kỳ thì đặc điểm nổi bật nhất trong các thời kỳ này đều tập trung vào lĩnh vực sáng tác cho thanh nhạc. Và đến bây giờ, trong thế kỷ 21, sự phát triển của nền âm nhạc Việt Nam vẫn luôn tập trung vào lĩnh vực thanh nhạc. Điều đó cho thấy lĩnh vực ca hát ở Việt Nam là lĩnh vực nghệ thuật phổ biến, được sự quan tâm, đầu tư phát triển nhiều nhất trong đời sống âm nhạc Việt Nam khi so sánh với tất cả các lĩnh vực nghệ thuật khác.

Trong công tác đào tạo, lĩnh vực thanh nhạc luôn chiếm vị trí hàng đầu về số lượng thí sinh thi tuyển vào các cơ sở đào tạo âm nhạc trên cả nước. Nếu không tính một số cơ sở đào tạo lớn như Học viện Âm nhạc thành phố Hồ Chí Minh, Học viện Âm nhạc Huế, các cơ sở đào tạo âm nhạc của các tỉnh, thành phố, của quân đội… chỉ tính riêng tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam tại thời điểm hiện nay, Khoa Thanh nhạc có đến gần 300 học sinh sinh viên đang theo học, là khoa có số lượng sinh viên Đại học đông nhất tại Học viện. Cùng với đó, số lượng học viên theo học bậc cao học ngành thanh nhạc cũng tăng đáng kể hàng năm. Không chỉ ở Việt Nam mà tại hầu hết các cơ sở đào tạo âm nhạc trên thế giới, khoa Thanh nhạc luôn là khoa chiếm ưu thế về số lượng.

Trong sự phát triển của nghệ thuật thanh nhạc, có một lĩnh vực nghệ thuật khác luôn đi song hành, đóng vai trò vô cùng quan trọng, là một phần không thể tách rời trong cả hai phương diện đào tạo và biểu diễn, đó là lĩnh vực đệm đàn Piano. Sẽ không quá chút nào khi khẳng định rằng sự thành công của một người ca sĩ chuyên nghiệp có một phần đóng góp rất lớn của người đệm đàn Piano và việc phát triển nâng cao chất lượng đào tạo trong lĩnh vực thanh nhạc phụ thuộc không nhỏ vào chất lượng của những nghệ sĩ làm công việc đệm đàn.

Đệm đàn Piano đã trở thành một lĩnh vực nghệ thuật không tách rời khỏi âm nhạc cổ điển và nghệ thuật đệm đệm Piano trong thanh nhạc là một lĩnh vực mang tính đặc thù. Trên thế giới, lĩnh vực này từ lâu đã có rất nhiều những tái liệu nghiên cứu, những cuốn sách viết riêng về lĩnh vực đệm Piano trong thanh nhạc của do những nghệ sĩ đệm piano bậc thày biên soạn như Gerald Moore, Samuel Sandor, Martin Katz. Tuy nhiên, tại Việt Nam, lĩnh vực đệm piano cho thanh nhạc chưa có bất kỳ một tài liệu nghiên cứu mang tính khoa học nào đề cập đến lĩnh vực này.

Trong lĩnh vực thanh nhạc, đặc biệt là thanh nhạc thính phòng chuyên nghiệp, hàng năm chúng ta đều có nhiều cuộc thi mang tầm cỡ quốc gia, thu hút được hàng trăm thí sinh khắp cả nước. Trong những sự kiện như thế, vai trò của những nghệ sĩ đệm đàn Piano lại càng trở nên quan trọng, có ảnh hưởng vô cùng to lớn đến sự thành công của ca sĩ, và vai trò của người nghệ sĩ đệm đàn càng được khẳng định hơn khi bên cạnh những giải thưởng cho ca sĩ, cuộc thi luôn có một giải đặc biệt dành riêng cho nghệ sĩ đệm piano xuất sắc nhất. Thực tế thì trên thế giới, việc luôn có một danh hiệu được trao tặng riêng cho người đệm Piano xuất sắc nhất là một thông lệ đã có từ rất lâu và luôn có trong tất cả các cuộc thi về thanh nhạc thính phòng và các nhạc cụ độc tấu không phải đàn Piano.

Tuy nhiên, việc phát triển lĩnh vực đệm thanh nhạc ở Việt Nam còn có khá nhiều những bất cập và hạn chế. Điển hình nhất, đó chính là về nhận thức. Tôi cho rằng đây là một vấn đề khá phổ biến đã tồn tại từ lâu, đó là những nhận thức chưa đầy đủ về vai trò của người đệm đàn Piano. Trong mọi lĩnh vực của nghệ thuật âm nhạc hàn lâm, có lẽ nghệ thuật đệm đàn Piano là một trong những khía cạnh được ít sự quan tâm và cũng chưa thực sự được hiểu một cách đầy đủ, ngoại trừ chính bản thân những nghệ sĩ đệm đàn Piano. Đầu tiên hãy đặt câu hỏi, tại sao họ nhận được rất ít sự vinh danh, trong mọi buổi biểu diễn họ luôn chỉ nhận được ít tiền thù lao hơn nhiều so với ca sĩ, và nhiều sự thiệt thòi khác nữa… Vậy lí do nào khiến họ trở thành một người đệm đàn? Hình ảnh về một người đệm đàn trên thực tế vẫn bị hình dung theo một cách khá chung chung trong quan niệm của khá nhiều người. Một người chơi Piano nhưng chưa đủ trình độ để chơi độc tấu, với một số những kỹ thuật chuyên môn nhất định, nhưng có khả năng đọc nốt nhạc nhanh và là một người có cá tính khiêm tốn, không phô trương sẽ được coi là những nhân tố chủ yếu tạo nên hình ảnh của một người đệm đàn. Sẽ là thiếu công bằng đối với những người đệm đàn khi họ luôn đứng phía sau danh tiếng và những cái tôi quá lớn của các ca sĩ bây giờ. Làm một người mà công việc lúc nào cũng chỉ được coi như làm nền cho người khác đôi khi khiến những người đệm cảm thấy họ luôn bị bỏ quên. Công việc của người ca sĩ không thể thiếu người đệm Piano, đó là điều chắc chắn. Nhưng thực tế là có khá ít người thực sự quan tâm đến những đóng góp của những người đệm đàn, mà thường chỉ chú trọng đến người ca sĩ.

Nhưng còn có một thực tế khác là những quan niệm mà chúng tôi vừa nêu ở trên lại cũng đang tồn tại ngay trong chính bản thân những người đang hoạt động trong lĩnh vực đệm đàn khi chính họ lại đang tự đánh giá thấp công việc của mình đang làm, thậm chí còn thấy mặc cảm, thiếu sự đầu tư, làm việc một cách qua loa, thiếu nghiêm túc và trách nhiệm. Thậm chí, thật đáng lo ngại khi quan niệm trên lại tồn tại ở không ít những giảng viên dạy thanh nhạc của chúng ta, bởi không phải giảng viên dạy thanh nhạc nào cũng hiểu rõ về phần đệm Piano nên họ không đưa ra được những yêu cầu và đòi hỏi khắt khe đối với người đệm Piano, người đệm Piano có đệm sai họ cũng không phát hiện ra.

Giáo sư nghệ sĩ nhân dân Trung Kiên, nguyên trưởng khoa Thanh nhạc của Học viện âm nhạc quốc gia, một giáo sư đầu ngành trong lĩnh vực Thanh nhạc của Việt Nam, ông là người đã có công rất lớn trong việc quan tâm đào tạo và phát triển lĩnh vực đệm thanh nhạc tại Học viện, tuy là một giáo sư về thanh nhạc nhưng ông lại có một kiến thức rất sâu rộng về lĩnh vực đệm Piano, ông đã khá bức xúc trước những thực trạng trên đang tồn tại gây ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo của bộ môn thanh nhạc tại học viện âm nhạc quốc gia. Với quan niệm phần đệm chỉ đóng vai trò phụ, mang nhiệm vụ giữ nhịp phách cho ca sĩ, những người đệm Piano thường quên mất rằng các tác phẩm thanh nhạc luôn gắn với lời ca, nếu như nội dung tác phẩm thể hiện qua ca từ giống như những nét vẽ bằng bút chì của một bức tranh, thì phần đệm Piano mới chính là yếu tố đem lại không gian và màu sắc để hoàn thiện nên bức tranh đó.

Một vấn đề nữa cũng rất cần quan tâm đó là phần đệm Piano trong các tác phẩm cho thanh nhạc của các nhạc sĩ Việt Nam. Đây là một thực trạng đang gây ảnh hưởng rất nhiều đến sự phát triển của mảng ca khúc nghệ thuật, thính phòng của các tác giả Việt Nam. Chúng ta có một số lượng các tác phẩm cho Thanh nhạc vô cùng phong phú, đa dạng và có giá trị nghệ thuật rất cao được các nhạc sĩ Việt Nam sáng tác từ những năm đầu thế kỷ 20 đến nay, đặc biệt là các tác phẩm thanh nhạc được sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược. Trong chương trình đào tạo thanh nhạc tại các cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp trên cả nước nói chung, và tại khoa thanh nhạc của Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam nói riêng, các tác phẩm của Việt Nam chiếm một số lượng tương đối khiêm tốn bên cạnh những tác phẩm của nước ngoài. Nhưng xét trên thực tế biểu diễn trong đời sống âm nhạc tại Việt Nam, các tác phẩm thanh nhạc của Việt Nam luôn luôn là ưu tiên hàng đầu. Hầu hết các tác phẩm thanh nhạc thính phòng của Việt Nam khi biểu diễn đều có phần đệm được phối khí cho ban nhạc hoặc dàn nhạc đệm chứ rất ít khi sử dụng duy nhất đàn Piano đảm nhiệm vai trò này. Nhưng trong lĩnh vực đào tạo tại trường lớp thì không có bất kỳ nhạc cụ nào có thể thay thế được đàn Piano trong vai trò đệm.

Tuy nhiên, phần lớn các tác phẩm thanh nhạc thính phòng của Việt Nam lại đang bị một thực trạng chung đó là không có phần đệm Piano đi kèm, người đệm Piano phải tự sáng tác phần đệm hoặc có phần đệm Piano nhưng lại không mang tính thống nhất, có nhiều dị bản khác nhau, và thậm chí là không mang các đặc tính về kỹ thuật của chuyên ngành Piano (pianistic). Các ca khúc của Việt Nam mà phần đệm Piano được chính tác giả soạn kèm và có chất lượng chỉ chiếm số lượng không nhiều. Những ca khúc có phần đệm chất lượng, có tính nghệ thuật cao có thể kể đến các ca khúc của nhạc sĩ Đặng Hữu Phúc hay các ca khúc nghệ thuật với phần đệm được soạn riêng bởi các nghệ sĩ Piano trước đây như Hoàng Mi, Tôn Thất Triêm, Nguyễn Hữu Tuấn…và gần đây là các phần đệm của nhạc sĩ Trần Mạnh Hùng. Những điều bất cập đó tạo nên không ít khó khăn cho người đệm đàn Piano bởi không phải người chơi Piano nào cũng có khả năng sáng tác, biến tấu, họ đã quen với cách làm việc trên bản nhạc được soạn sẵn như trong các tác phẩm thanh nhạc của nước ngoài. Trong thanh nhạc, phần đệm đóng vai trò vô cùng quan trọng, nó là sự hình ảnh hóa lời ca, là màu sắc của ca khúc, tạo nên chất lượng nghệ thuật của ca khúc đó. Chắc chắn những Lieder của Schubert, Schumanns hay Brahms sẽ không thể trở thành những tác phẩm kinh điển nếu như thiếu đi phần đệm Piano vô cùng xuất sắc.

Tất nhiên, sẽ là khập khiễng khi chúng ta so sánh như vậy, bởi các nhạc sĩ Việt Nam không phải là những nghệ sĩ Piano, thêm vào đó là rất nhiều những nguyên nhân khách quan khiến cho các tác phẩm của Việt Nam không có phần đệm như bị thất lạc do hoàn cảnh chiến tranh, không có điều kiện in ấn… Nhưng điều tôi muốn nhân mạnh ở đây là chúng ta cần có một sự quan tâm nghiêm túc đến vần đề khôi phục, sưu tầm, biên soạn cũng như khuyến khích những sáng tác mang tính học thuật phần đệm Piano cho các tác phẩm thanh nhạc của Việt Nam bởi nó có ảnh hưởng đáng kể đến tính chuyên nghiệp trong đào tạo cũng như biểu diễn và trên hết sẽ làm tăng giá trị nghệ thuật của các tác phẩm Việt Nam.

ĐĂNG BÌNH LUẬN

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.