Tác giả: Phan Đông Viên

Đầu tháng 2 âm lịch, khắp chợ cùng quê đã thấy đầy những sạp, những túi quả mơ được bày bán. Nhìn những quả mơ vàng tươi, căng mọng mượt mà, bỗng nhớ lại bài thơ nổi tiếng của Nguyễn Bính (1918-1966) - một thi sĩ của phong trào thơ mới (1932-1945) khi ông đi chơi rừng mơ Hương Tích mùa xuân năm 1937. Bài thơ này được đăng báo Tiểu thuyết thứ năm, cũng là bài thơ đầu tiên của Nguyễn Bính được đăng trên báo và sớm nổi tiếng:

CÔ HÁI MƠ

Thơ thẩn đường chiều một khách thơ

Say nhìn xa rặng núi xanh lơ

Khí trời lặng lẽ và trong trẻo

Thấp thoáng rừng mơ cô hái mơ

Hỡi cô con gái hái mơ già

Cô chửa về ư đường thì xa

Mà ánh trời hôm dần một tắt

Hay cô ở lại về cùng ta ?

Nhà ta ở dưới gốc cây dương

Cách động Hương Sơn nửa dặm đường

Có suối nước trong tuôn róc rách

Có hoa bên suối ngát đưa hương

Cô hái mơ ơi

Chả giả lời nhau lấy một lời

Cứ lặng rồi đi, rồi khuất bóng

Rừng mơ hiu hắt lá mơ rơi./.

NGUYỄN BÍNH - 1937

Năm 1942, đồng cảm với thi sĩ, nhạc sĩ Phạm Duy đã phổ bài thơ này thành ca khúc:

Ca khúc này nổi tiếng trong nhiều năm. Đến khoảng thập kỷ 70 của thế kỷ trước, nhạc sĩ Nguyễn Tài Tuệ và nhạc sĩ hải ngoại Hoàng Thanh Tâm cũng phổ nhạc cho bài thơ này:

Trước năm 1954 ai đã học tiểu học ở Hà Nội đều nhớ trong sách giáo khoa TÂN QUỐC VĂN có hai bài thơ của thi sĩ Tế Hanh:

Bài 1: Quê hương bắt buộc phải học thuộc lòng, với những câu mở đầu:

Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới

Nước bao vây cách biển nửa ngày sông

Khi trời trong gió nhẹ sớm mai hồng

Dân trai tráng bơi thuyển đi đánh cá

Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã

Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang

Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng

Rướn thân trắng bao la thâu góp gió…

Bài 2: Lời con đường quê với những câu thơ mở đầu:

Tôi con đường nhỏ chạy lang thang

Kéo nỗi buồn không dạo khắp làng

Đến cuối thôn kia hơi cỏ vướng

Hương đồng quyến rũ hát lên vang...

Hai bài thơ đều mô tả phong cảnh và sinh hoạt của quê hương thi sĩ ở một làng chài thuộc huyện Bồng Sơn tỉnh Quảng Ngãi, với giọng thơ trong sáng và chan chứa nhớ thương. Khi giảng bài cho học trò về nội dung hai bài thơ này, thầy giáo luôn nhấn mạnh chủ đề: tình yêu quê hương chính là bước khởi đầu của lòng yêu nước.

Hai bài thơ đã được in trong tập thơ Nghẹn ngào xuất bản ở Huế năm 1939, trong đó bài Quê hương được sáng tác từ năm 1937 (lúc đó thi sĩ mới 16 tuổi) .

Tế Hanh (1921-2009) cũng là nhà thơ nổi tiếng của phong trào thơ mới. Tập thơ Nghẹn ngào được giải Khuyến khích của Tổ chức Tự Lực Văn Đoàn năm 1939.

Trong tập Nghẹn ngào còn có bài thơ Cây nhót, nội dung như một định lượng hợp lý về nồng độ hương vị của tình yêu.

Nhạc sĩ Lư Nhất Vũ đã phổ bài thơ này thành ca khúc được giới trẻ yêu thích và trân trọng.

Hàng năm cứ đến thời gian từ giữa mùa xuân đến cuối mùa xuân, ta lại gặp quả mơ và quả nhót, hai thứ quả bình dị và thân thuộc.

Bằng giọng thơ giản dị, chất phác, trong sáng mang đậm hồn quê, hai bài thơ Cô hái mơ và Cây nhót viết vào mùa xuân năm xưa đã để lại những ấn tượng đẹp cho người đọc và thật giá trị khi được các nhạc sĩ với những giai điệu du dương, sâu lắng, nhịp điệu thánh thót, đã tạo cơ hội và điều kiện chắp cánh cho hai bài thơ ấy được bay cao, bay xa và đi mãi cùng năm tháng./.