Tác giả: Phan Thanh Cường
Chung kết toàn quốc Cuộc thi Hát Chèo - Hát Quan họ - Hát Văn năm 2026 diễn ra tại Hà Nội hôm 15/11/2026 với sự tham gia của gần 200 thí sinh, thể hiện trong hơn 50 tiết mục thuộc ba loại hình nghệ thuật truyền thống.
Không chỉ là dịp trình diễn, giao lưu và tôn vinh những giọng ca yêu nghệ thuật dân tộc, cuộc thi còn cho thấy sức sống của các loại hình nghệ thuật truyền thống trong cộng đồng, với sự tham gia của nhiều thế hệ, từ những thí sinh nhỏ tuổi đến các nghệ nhân, người yêu nghệ thuật đã ở tuổi thất thập.
Đa dạng hình thức thể hiện, chú trọng giá trị nghệ thuật
Cuộc thi do Trung tâm Bảo tồn và Phát triển nghệ thuật truyền thống Việt Nam (Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật) tổ chức, kéo dài trong khoảng sáu tháng, thu hút đông đảo thí sinh thuộc nhiều lứa tuổi, đến từ các tỉnh, thành phố trên cả nước và bà con kiều bào tại châu Âu. Có 466 tiết mục tham gia vòng sơ khảo, 266 tiết mục được lựa chọn vào vòng bán kết, hơn 50 tiết mục xuất sắc góp mặt tại vòng chung kết. Đây là hành trình cho thấy sự quan tâm và nỗ lực của đông đảo những người yêu nghệ thuật truyền thống.
Các thí sinh vòng chung đến từ Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên, Thái Nguyên, Ninh Bình… Miền Trung có đại diện Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và xa nhất là Gia Lai. Điều này cho thấy sức lan tỏa của cuộc thi, đồng thời phản ánh một thực tế tình yêu với chèo, quan họ, hát văn không chỉ giới hạn trong không gian văn hóa nơi các loại hình nghệ thuật này hình thành và phát triển.
Hội đồng Nghệ thuật vòng chung kết quy tụ những người hoạt động chuyên môn có uy tín, gồm TS, NSND Thanh Ngoan – Phó Viện trưởng Viện Kinh tế, Văn hóa và Nghệ thuật, Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật; NSND Thúy Hường – nghệ sĩ gắn bó với nghệ thuật hát Quan họ; soạn giả Mai Văn Lạng; nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long và Hoa hậu Doanh nhân Việt – Hàn Nguyễn Thị Thu Hiền.
Từ phải qua trái: Hội đồng nghệ thuật với các thành viên TS.NSND Thanh Ngoan, Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long, NSND Thúy Hường, Hoa hậu Doanh nhân Việt – Hàn Nguyễn Thị Thu Hiền, Soạn giả Mai Văn Lạng
Ở loại hình chèo, các tiết mục dự thi khá phong phú về hình thức, từ đơn ca, song ca đến tốp ca. Bên cạnh những thí sinh lựa chọn thể hiện một làn điệu, có người trình bày trích đoạn chèo, có nhóm tự dàn dựng hoạt cảnh. Sự đa dạng này cho thấy người dự thi không chỉ quan tâm đến việc thể hiện giọng hát mà còn chủ động tìm kiếm hình thức trình diễn.
Với nghệ thuật Quan họ, các thí sinh cũng lựa chọn nhiều hình thức biểu diễn, từ hát đơn, hát đôi đến hát tập thể. Phần lớn tiết mục sử dụng các bài thuộc giọng vặt, vốn gần gũi và quen thuộc với người thực hành Quan họ. Tuy nhiên, cũng có thí sinh lựa chọn bài thuộc giọng lề lối, đòi hỏi kỹ thuật và sự hiểu biết nhất định về đặc trưng của nghệ thuật ca hát Quan họ. Một số giọng ca thể hiện khá rõ màu sắc Quan họ, đặc biệt là kỹ thuật nảy hạt. Đây là tín hiệu đáng ghi nhận.
So với chèo và Quan họ, số lượng thí sinh dự thi hát văn ít hơn, nhưng chất lượng các tiết mục cũng có nhiều điểm đáng chú ý. Có thí sinh tự đệm đàn và hát. Đáng chú ý, có trường hợp tự soạn lời và lồng điệu hát văn, tạo nên phần trình diễn có chất lượng.
Cuộc gặp gỡ của những thế hệ yêu nghệ thuật truyền thống
Một trong những điểm tạo ấn tượng tại vòng chung kết năm nay là khoảng cách tuổi tác rất rộng giữa các thí sinh. Hai thí sinh cao tuổi nhất đều sinh năm 1950, gồm bà Đoàn Bích Nhường (Hưng Yên) và ông Đặng Chuyên Khoa (Thanh Hóa), cùng dự thi ở loại hình nghệ thuật chèo. Ở tuổi 76, cả hai vẫn thể hiện phong độ tốt, lựa chọn những làn điệu có yêu cầu chuyên môn tương đối cao và để lại ấn tượng với Hội đồng Nghệ thuật cũng như khán giả. Kết quả, bà Đoàn Bích Nhường được trao giải Đặc biệt, ông Đặng Chuyên Khoa nhận giải Ba.
NSND Thanh Ngoan trao giải Đặc biệt cho thí sinh Đoàn Bích Nhường (cũng là thí sinh cao tuổi nhất), giải Triển vọng cho thí sinh Lương Thị Bảo Châu (thí sinh nhỏ tuổi nhất; và giải Tài năng trẻ cho thí sinh Tô Nhật Hà (ngoài cùng bên trái)
Ở chiều ngược lại, thí sinh nhỏ tuổi nhất là Lương Thị Bảo Châu, sinh năm 2019, đến từ Hà Nội, dự thi ở loại hình Quan họ. Dù mới 8 tuổi, Bảo Châu đã thể hiện sự tự tin và khả năng ca hát khi dự thi với bài Quan họ có yêu cầu kỹ thuật khá khó. Chung cuộc, thí sinh nhỏ tuổi này giành giải Nhì ở bảng song ca.
Sự hiện diện của những thí sinh thuộc hai thế hệ cách nhau hơn bảy thập niên mang đến một hình ảnh giàu ý nghĩa. Người cao tuổi tiếp tục thực hành, gìn giữ những làn điệu đã gắn bó với cuộc đời mình; trong khi các em nhỏ có cơ hội tiếp xúc, học hỏi và thể hiện nghệ thuật truyền thống từ sớm.
Phát biểu tại đêm chung kết, TS, NSND Thanh Ngoan nhấn mạnh rằng giá trị của cuộc thi không chỉ nằm ở số lượng tiết mục hay những giải thưởng được trao, mà quan trọng hơn là khả năng khơi dậy tình yêu di sản, tạo cơ hội để những tài năng được thể hiện và mở rộng cánh cửa tiếp cận nghệ thuật truyền thống cho các thế hệ tiếp nối. Theo bà, mỗi câu hát chèo, làn điệu Quan họ hay lời ca hát văn đều chứa đựng lịch sử, phong tục, đạo lý, tâm hồn và cốt cách người Việt. Gìn giữ nghệ thuật truyền thống cũng chính là gìn giữ bản sắc dân tộc, trao truyền ký ức văn hóa và tình yêu quê hương, đất nước.
Ở góc độ Hội đồng Nghệ thuật, soạn giả Mai Văn Lạng bày tỏ sự xúc động trước quá trình tập luyện và nỗ lực của các thí sinh. Ông đánh giá cao tinh thần của những người đã tham gia cuộc thi, kể cả những thí sinh không có mặt tại vòng chung kết nhưng vẫn theo dõi, đồng hành cùng chương trình. Với hơn 50 tiết mục ở vòng cuối, mỗi người có cách thể hiện và mức độ đầu tư khác nhau, từ hát đơn, song ca, hát tốp đến những tiết mục có dàn nhạc, múa phụ họa. Hội đồng Nghệ thuật trân trọng sự cố gắng của từng thí sinh, đồng thời nhìn nhận rằng tâm lý hồi hộp hoặc những yếu tố khách quan có thể ảnh hưởng đến phần trình diễn của một số người.
Tôn vinh tài năng, khuyến khích tiếp nối di sản
Kết thúc cuộc thi, Ban Tổ chức đã trao 18 giải Khuyến khích, 17 giải Ba, 8 giải Nhì và 5 giải Nhất cho các thí sinh thuộc ba loại hình nghệ thuật chèo, Quan họ và hát văn.
Ở hạng mục giải Nhất đơn ca, các thí sinh được vinh danh gồm Nguyễn Văn Nghĩa (sinh năm 1961, Hà Nội) với tiết mục hát văn; Bùi Thị Yến (sinh năm 1984, Bắc Ninh) ở loại hình Quan họ và Hoàng Thị Gương (sinh năm 1985, Lào Cai) ở loại hình chèo. Giải Nhất song ca thuộc về Dương Văn Hùng (sinh năm 1960) và Nguyễn Thị An (sinh năm 1956), đến từ Hải Phòng, với tiết mục hát chèo. Trong khi đó, giải Nhất tốp được trao cho Câu lạc bộ Hát chèo Thành Đông (Hải Phòng).
Nhìn từ quy mô tổ chức, số lượng thí sinh và sự đa dạng của các tiết mục, Cuộc thi Hát Chèo - Hát Quan họ - Hát Văn năm 2026 đã tạo được một không gian sinh hoạt văn hóa nghệ thuật có sức thu hút đối với cộng đồng. Điều đáng chú ý là người tham gia không chỉ đến từ các câu lạc bộ hay những địa phương có truyền thống thực hành nghệ thuật, mà còn có những người yêu thích, tự học, tự luyện tập và chủ động tìm đến sân chơi để được thể hiện niềm đam mê.
Dĩ nhiên, một cuộc thi không thể thay thế những hoạt động bảo tồn, truyền dạy và thực hành nghệ thuật truyền thống lâu dài. Giá trị của cuộc thi sẽ được phát huy rõ hơn khi những kết quả đạt được tiếp tục được nối dài bằng các hoạt động hỗ trợ người thực hành, tạo điều kiện để các câu lạc bộ duy trì sinh hoạt, khuyến khích thế hệ trẻ học hát và đưa các làn điệu truyền thống đến gần hơn với công chúng.
Như chia sẻ của TS, NSND Thanh Ngoan, để một làn điệu không mai một cần có những người nghệ sĩ bền bỉ giữ nghề; để di sản sống mãi cần có những người sẵn lòng trao truyền. Từ tinh thần ấy, cuộc thi năm 2026 không chỉ khép lại bằng những giải thưởng mà còn gợi mở một ý nghĩa rộng hơn: khi những câu hát chèo, những làn điệu Quan họ và lời ca hát văn vẫn được nhiều thế hệ yêu mến, thực hành và lan tỏa, di sản truyền thống vẫn đang hiện diện trong đời sống hôm nay, tiếp tục được gìn giữ và trao truyền cho tương lai.