Biên tập: Nhà báo, Nhạc sĩ Nguyễn Tiến Mạnh

Từ một biểu tượng của vẻ đẹp cổ điển, âm nhạc của Mozart qua góc nhìn của nghệ sĩ piano Hazel Nguyen mở ra một không gian nội tâm sâu sắc – nơi ánh sáng và bóng tối cùng tồn tại, và âm nhạc trở thành một cuộc đối thoại chân thành với chính mình.

Nghệ sĩ piano Hazel Nguyen

Nghệ sĩ piano Hazel Nguyen (Nguyễn Ngọc Trà My) là một trong những gương mặt trẻ nổi bật của âm nhạc cổ điển Việt Nam trên hành trình quốc tế. Không chỉ gây ấn tượng bởi kỹ thuật biểu diễn tinh tế, cô còn được biết đến như một nghệ sĩ luôn tìm kiếm chiều sâu cảm xúc trong từng tác phẩm.

Bắt đầu bước vào cuộc thi liên hoan âm nhạc ở Blackburn khi mới 16 tuổi, tiếp theo là nhiều cuộc thi khác – từ nhỏ đến lớn – nhưng một trong những dấu mốc quan trọng nhất là giải nghệ sĩ trình diễn Mozart xuất sắc nhất, cúp Jock Holden tại Liên hoan Âm nhạc Glasgow, nơi Hazel theo học đại học. Từ khi còn học trung học tại Anh, rồi chương trình đại học tại Royal Conservatoire of Scotland và bậc thạc sĩ tại Manchester, các thầy cô đã nhận xét Hazel có sự tự nhiên và phong cách rất riêng khi chơi Mozart. Giải thưởng này như một lời công nhận để Hazel mạnh dạn đi sâu hơn vào thế giới của Mozart bằng phong cách và cá tính rất riêng của mình – độc đáo và khác biệt.

Được đào tạo tại Anh và từng tham gia giảng dạy trong nhiều môi trường âm nhạc chuyên nghiệp, Hazel hiện đã trở về Việt Nam, tiếp tục các hoạt động biểu diễn, giảng dạy và phát triển những dự án âm nhạc mang tính chiều sâu. Sự trở về này đánh dấu một giai đoạn mới trong hành trình nghệ thuật của cô – nơi âm nhạc được tiếp cận gần hơn với đời sống và trải nghiệm cá nhân.

Với Hazel, mỗi bản nhạc không đơn thuần là một cấu trúc hoàn chỉnh, mà là một thế giới nội tâm cần được lắng nghe và đối thoại.

Trong cuộc trao đổi với Hazel Nguyen, khi được hỏi về nhạc sĩ mà mình muốn lựa chọn để chia sẻ, cô đã nhắc đến Wolfgang Amadeus Mozart – một biểu tượng của vẻ đẹp cổ điển. Tuy nhiên, cách tiếp cận của Hazel không dừng lại ở những chuẩn mực hoàn hảo quen thuộc, mà hướng tới việc khám phá những chiều sâu ít được nhắc tới trong âm nhạc của ông.

Sau đây là những cảm nhận và góc nhìn trực tiếp của Hazel Nguyen về một số tác phẩm của Wolfgang Amadeus Mozart, được trích nguyên văn từ phần chia sẻ của cô trong một chương trình tọa đàm đã phát sóng trên Đài TNVN – với tư cách là người trực tiếp biểu diễn và đối thoại với âm nhạc của Mozart.

Các đoạn trích dưới đây được giữ nguyên nhằm bảo đảm trọn vẹn cách cảm nhận, cách nghĩ và trải nghiệm cá nhân của người nghệ sĩ khi đối diện với những tác phẩm mà cô trình tấu.

1.     Fantasia K.397 – khi Mozart bước vào những khoảng tối

Fantasia K.397 được Mozart viết khi ông vừa chuyển đến Vienna, đối mặt với rất nhiều thay đổi: cuộc sống tự lập, áp lực tài chính, sự cạnh tranh khốc liệt, và cả nỗi nhớ quê hương Salzburg. Đây cũng là thời điểm Mozart chịu nhiều giằng xé nội tâm — vừa khao khát tự do sáng tạo, vừa loay hoay giữa những kỳ vọng của xã hội và gia đình.

Fantasia K.397 là tác phẩm không hoàn chỉnh, kết thúc dang dở — và chính sự dang dở ấy lại hé lộ một Mozart rất đời thường, rất người, không hoàn hảo như người ta vẫn tưởng.

Tác phẩm được viết ở giọng thứ mà Mozart rất it khi sử dụng, và khi dùng sẽ đặc biệt để nói lên những cảm xúc sâu tối nhất của mình. Ở đó có sự cô độc, sự nhạy cảm đến mong manh, và những suy tư mà Mozart hiếm khi thể hiện bằng lời.

Nếu để ý, mỗi lần Mozart viết ở giọng thứ — như Sonata K.310, Adagio B minor K.540, hay Requiem — ta luôn thấy một Mozart chân thật hơn, trần trụi hơn. Đó là nơi ông bộc lộ nỗi buồn, những bất an, và sự cô đơn rất con người của một thiên tài.

Với Hazel, ‘con người thật’ của Mozart chính là sự dung hòa giữa ánh sáng và bóng tối. Âm nhạc tươi sáng của ông không phải niềm vui hời hợt, mà là thứ ánh sáng trong trẻo và tinh khôi được tạo ra khi và chỉ khi đã đi qua rất nhiều chiều sâu cảm xúc nội tâm. Vậy thì cả hai thái cực này cùng tồn tại trong một con người, và một không thể tồn tại mà không có cái còn lại. 

2.     Mozart – âm nhạc như một cuộc đối thoại thầm lặng

Với tôi, Mozart hiện diện trong từng nốt như từng từ trong một câu chuyện mà ông đã viết sẵn. Mỗi nốt đều có vai dụng ý và ý nghĩa. Chỉ cần  vô tình làm một nốt trở nên mờ nhạt hay “vô nghĩa”, là cả câu văn của ông bị hụt đi một chữ. Hụt một chữ thì ý thay đổi, màu sắc cảm xúc sẽ bị biến đổi. 

Nhưng điều khiến tôi cảm giác như ông đang thì thầm ngay bên cạnh chính là những khoảng lặng. Mozart từng nói rằng âm nhạc không chỉ nằm trong các nốt, mà ở chính khoảng lặng giữa chúng.

Không gian giữa các nốt nhạc liền nhau trong 1 giai điệu, hay kể cả khoảng lặng giữa những nốt nhạc, như hơi thở – nơi không có tiếng đàn nhưng lại có “tiếng nói” của Mozart rõ nhất. 

Trong những khoảng lặng ấy, Mozart xuất hiện và cẩn trọng đặt từng nốt, từng khoảng nghỉ, như đặt dấu phẩy, dấu chấm câu hay sự ngập ngừng, và hơi thở vào câu chuyện của mình.

Đó là lúc tôi cảm nhận rằng Mozart vẫn đang ở đây: trong từng nốt, từng khoảng lặng, và trong sự đối thoại thầm lặng giữa người viết và người chơi. Giữa người viết nên câu chuyện gốc, và người đang cố gắng kể lại câu chuyện ấy sao cho chân thật và sống động nhất, mà không quên cân bằng giữa cái tôi của người viết và cái tôi của người kể. 

3.     “Silver lining” – ánh sáng phía sau bóng tối trong Fantasia K.397

Khi chuyển từ u tối sang hân hoan, Mozart đang chỉ cho chúng ta thấy một “điểm sáng sau đám mây đen” – cái mà người Anh gọi là silver lining. Nó là một đường sáng rất mong manh nhưng bền bỉ, xuất hiện đúng lúc ta tưởng rằng bầu trời đã đặc quánh một màu xám.  

Phần đầu của Fantasia luôn khiến tôi nghĩ đến những lúc mình bị bao phủ bởi suy nghĩ nặng nề, bị kéo vào những vòng xoáy suy tư. Nhưng điều khiến tôi rung động ở Mozart là: kể cả trong bóng tối, sâu bên trong ông vẫn là một tâm hồn đẹp – vui tươi, tinh nghịch, và trong trẻo. Ông như muốn nhắc rằng ngay giữa nghịch cảnh, luôn tồn tại một điểm sáng hi vọng nhỏ bé mà ta có thể tựa vào.

Và khi tác phẩm chuyển sang giọng trưởng, tôi luôn liên tưởng đến khoảnh khắc ánh nắng ấm đầu tiên chạm vào da thịt sau một mùa đông dài. 

Cái ấm ấy không chỉ là nhiệt độ – mà là cảm giác được thoả mãn sau một thời gian dài kiên nhẫn. Ánh nắng lan toả trên quần áo và ấm áp bao phủ lấy làn da, và dịu dàng trong mắt của người nhìn. 

Vì vậy, với tôi, đoạn chuyển trong K.397 không chỉ là sự thay đổi từ tối sang sáng. Nó giống như một lời nhắc nhở rằng:

Không có bóng tối nào hoàn toàn tuyệt đối. Ngay cả trong lúc ta không nhìn thấy, điểm sáng sau đám mây đen vẫn đang chờ để hiện ra. càng đi qua những ngày giông bão bao nhiêu, ta càng trân trọng cái chạm nhẹ đầu tiên của nắng ấm bấy nhiêu.

4.     Những khoảnh khắc hiếm hoi trong giọng thứ

Tôi không nghĩ Mozart muốn bước vào bóng tối. Không ai chủ động chọn khổ đau cả. Nhưng đời sống của con người luôn chất chứa những biến cố mà ta không thể né tránh.

Ngoài sinh – lão – bệnh – tử, còn có những thứ không tên mà ai cũng từng đi qua: nỗi thất vọng với chính mình, những đổ vỡ không có lời giải thích, những đêm dài mà ta suy tư ngẫm nghĩ về cuộc sống.  Những khoảnh khắc ấy không phải để “bi kịch hoá cuộc đời”, mà đơn giản là chúng giúp chúng ta tồn tại. 

Với Mozart, những lúc như K.310 hay Fantasia K.397 chính là dấu vết của những suy tư về biến cố ấy. Không phải ông rời bỏ ánh sáng, mà là ánh sáng bị  kéo sang một góc khác, để lộ ra phần bóng tối vốn vẫn âm thầm đi song song. 

Âm nhạc của Mozart trong những đoạn tối ấy không gào thét hay thống khổ. Nó mang cảm giác của một người đang có những cảm xúc sau một ngày biến động, khi sự kiên cường quen thuộc tạm vắng mặt và sự thật bên trong bước ra.  Mozart không phớt lờ bóng tối, nhưng cũng không đắm chìm trong nó. Ông chỉ ghi lại đúng khoảnh khắc mà đời sống đã chạm vào mình — không màu mè — như những dòng tự sự thành thật.

5.     Hai giai đoạn Mozart -  so sánh K.283 G major với K.310 A minor

Chúng ta cần nhìn vào Mozart của thời điểm K.283 ra đời, khi ấy ông khoảng 18 tuổi, trong chuyến đi Munich cùng gia đình. Ông vẫn đang có cuộc sống ổn định cùng gia đình, nơi ông vẫn là “cậu con trai thần đồng” dưới sự dẫn dắt của cha;

Nhưng trong đó bên kia là khát vọng tự do đang bùng lên, mong muốn được bước ra khỏi Salzburg chật chội để trở thành một nghệ sĩ độc lập.

K.283 vì thế mang cái tươi sáng rất tự nhiên của một người trẻ tuổi muốn bước ra thế giới phức tạp, nhưng vẫn còn trong trẻo để tin vào điều tốt đẹp. Âm nhạc ấy không phải sự ngây thơ – mà là sự trong sáng có ý thức, sự thanh thản của một người chưa bị những cú va đập lớn của cuộc đời in dấu quá sâu.

Nhưng rồi chỉ vài năm sau, K.310 ra đời trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác: mẹ Mozart qua đời ở Paris, và đó là cú sốc đầu tiên đối với ông. Nhạc của Mozart từ thời điểm ấy có lẽ không còn có thể giữ nguyên trạng nữa.

Cả hai tác phẩm này, hay cả 2 con người của Mozart này đều thật, chỉ khác ở thời điểm đời sống buộc ông phải chạm vào những tầng cảm xúc khác nhau.

Mozart của K.283 là Mozart khi cuộc đời vẫn còn mở ra nhiều lối đi dễ thở.

Mozart của K.310 là Mozart khi ông bắt đầu hiểu rằng không ai – kể cả một thiên tài được cả châu Âu tung hô – có thể tránh khỏi biến cố, mất mát, hay nỗi cô độc rất con người.

6.     Thử thách khi chơi Mozart  - sự cân bằng giữa cái đẹp hoàn hảo và cảm xúc thật

Tôi nghĩ đó chính là thử thách lớn nhất khi chơi Mozart, và chương I của K.333 Si giáng trưởng là ví dụ rất rõ. Mozart viết âm nhạc đẹp đến mức đôi khi người nghệ sĩ sợ chạm vào. Mọi thứ đều tinh sạch, gọn gàng, hoàn hảo. Chỉ cần mình lỡ tay nhấn một nốt quá mạnh hay kết thúc một câu hơi ẩu, là sẽ bị lộ nguyên hình, làm hỏng cả một bức tranh hoàn hảo.

Nhưng nếu chỉ chăm chăm giữ cho bức tranh ấy sạch và đẹp. âm nhạc sẽ trở nên vô cảm. Mozart vẫ là con người. Chương I của K.333 có những đường nét rất tươi, rất hóm hỉnh, rất giống cuộc đối thoại của 2 người đang bước đi với tâm trạng nhẹ nhàng nhưng trong lòng vẫn có những chuyển động tinh tế.

Điều khó nhất là làm sao để gìn giữ sự trong trẻo đó mà vẫn để cảm xúc thật của mình thoát ra.

Không đẩy quá tay.

Không kìm quá chặt.

Không trang điểm loè loẹt cho âm nhạc, nhưng cũng không để nó nhạt nhòa.

Và có lẽ đó chính là lý do Mozart luôn khó – nhưng cũng luôn đẹp đến mức mình không thể rời tay khỏi đàn và buộc phải vượt qua thử thách với bản thân để chinh phục những tác phẩm ấy. 

7.     Mozart – tấm gương của sự thành thật

Sonata đô trưởng K.330 chương I là một ví dụ hoàn hảo cho điều đó.

Mozart viết ra một thứ âm nhạc tưởng như rất đơn giản, rất “sáng”, rất ngay thẳng. Chính cái sự trong trẻo ấy lại đòi hỏi người chơi phải trong trẻo thật sự, không phức tạp hoá vấn đề. 

Khi tập chương I của K.330, tôi luôn cảm giác mình đang soi mặt vào một mặt nước phẳng lặng. Chỉ cần tôi cố “điệu đà” quá mức, hay thậm chí chỉ cần tâm trí không thực sự chú tâm, mặt nước lập tức gợn lên. Tác phẩm bỗng trở nên không còn tự nhiên.

Mozart không cho nghệ sĩ chỗ trốn. Không thể lấy tốc độ để che, không thể lấy độ vang để che, cũng không thể dùng cảm xúc quá đà để đánh lừa. Nếu trong lòng không có sự thành thật – thành thật với cảm xúc, với hơi thở, với từng câu nhạc – thì K.330 sẽ lập tức “tố” mình.

8.     Thông điệp từ âm nhạc của Mozart

Hãy thử nghe Mozart bằng chính những trải nghiệm của cuộc sống mà bạn đã đi qua.
Không cần hiểu hết lịch sử, không cần phải hiểu hoà âm, không cần phải là “người biết nhạc”. Chỉ cần dùng chính những thứ rất con người của bạn — niềm vui, nỗi buồn, những ngày thật tệ, những lúc được an ủi mà không ai biết, những cảm xúc rất gần gũi — để kết nối với ông.

Khi một giai điệu sáng rỡ vang lên, bạn có thể nhớ đến một buổi sáng rất đẹp mà bạn từng có.

Khi đoạn nhạc chùng lại hay ngập ngừng, bạn có thể nhớ đến một ngày mình không mạnh mẽ.

Khi có một nốt nhạc bất ngờ đổi hướng, bạn có thể nghĩ đến khoảnh khắc bạn đang rẽ sang một con đường mới, đi tới một nơi mới. 

Vì vậy, hãy cho âm nhạc của Mozart một cơ hội bước vào cuộc sống của bạn.

Qua những chia sẻ ấy, Hazel Nguyen không chỉ mang đến một góc nhìn khác về Wolfgang Amadeus Mozart, mà còn mở ra một cách lắng nghe âm nhạc gần gũi và chân thực hơn.

Ở đó, Mozart không còn là một biểu tượng xa vời của sự hoàn hảo cổ điển, mà trở thành một con người với những chuyển động nội tâm tinh tế – nơi ánh sáng và bóng tối luôn song hành, nơi vẻ đẹp không nằm ở sự tròn trịa tuyệt đối, mà ở khả năng chạm đến những cảm xúc rất thật của con người.

Âm nhạc, trong cách tiếp cận của Hazel, vì thế không còn là đối tượng để phân tích hay đánh giá, mà trở thành một không gian đối thoại – nơi mỗi người có thể lắng nghe, soi chiếu và nhận ra chính mình.

Và có lẽ, đó cũng chính là điều khiến âm nhạc của Mozart, sau hàng trăm năm, vẫn tiếp tục sống động: không phải bởi sự hoàn hảo, mà bởi sự thành thật.

Các phần biểu diễn của Hazel Nguyen

Những tác phẩm được nhắc tới trong bài viết có thể được theo dõi qua phần trình tấu của Hazel Nguyen trên kênh YouTube chính thức:

Kênh YouTube chính thức của Hazel Nguyen: 

Youtube “Hazel Nguyen Pianist” (@HazelNguyen).

https://www.youtube.com/user/hazel20111993/

https://www.youtube.com/@HazelNguyen

Tư liệu:

•        Mozart Fantasia in D minor K. 397

•        Mozart - Piano Sonata No. 8 in A Minor

•        Mozart - K. 310 I. Allegro maestoso 

•        Mozart Sonata G major K.283 I. Allegro

•        Mozart Sonata C major K.330 I. Allegro

•        Mozart Sonata K.333 in B flat - I. Allegro