Xin chào nhà soạn nhạc Khuất Duy Minh. Cơ duyên nào đã khiến anh dấn thân vào con đường sáng tác âm nhạc cho các tác phẩm điện ảnh?

Mình đến với nhạc phim khá tự nhiên. Ban đầu mình học sản xuất âm nhạc, nhưng khi làm việc ở môi trường film scoring tại Mỹ, mình nhận ra mình thích việc dùng âm nhạc để kể chuyện hơn là làm một bài hát độc lập. Từ đó mình chọn đi theo hướng này. Ngoài ra, ba mình làm trong ngành điện ảnh, mẹ mình làm trong âm nhạc, nên mình cũng cảm thấy đây là một con đường rất gần gũi với mình từ đầu.

Gần đây tác phẩm nhạc phim nào khiến anh ấn tượng nhất?

Gần đây mình ấn tượng với “Dune” của Hans Zimmer. Ông ấy không đi theo hướng orchestral truyền thống mà xây dựng cả một “ngôn ngữ âm thanh” riêng cho bộ phim. Cách sử dụng texture, vocal, và nhịp trống giúp tạo cảm giác rất đặc trưng cho thế giới trong phim, và điều đó thật sự làm mình ấn tượng.

"Mình thích việc dùng âm nhạc để kể chuyện hơn là làm một bài hát độc lập."

Anh sẽ bắt đầu sáng tạo nên một bản nhạc phim từ khía cạnh nào: cảm xúc của nhân vật, nhịp điệu của kịch bản hay một hình ảnh cụ thể ám ảnh anh ngay cái nhìn đầu tiên?

Mình thường bắt đầu từ việc trao đổi với đạo diễn để hiểu rõ tầm nhìn của bộ phim. Sau đó khi nhận được bản dựng, mình xem rất kỹ để cảm nhận được cả cảm xúc lẫn nhịp dựng của từng cảnh quay. Từ đó mình mới phát triển mô típ hoặc chủ đề chính, rồi xây dựng toàn bộ thế giới âm nhạc của phim xoay quanh những ý tưởng đó.

Không giống những ca khúc độc lập, nhạc phim phải tồn tại “bên dưới” hình ảnh. Theo anh, đâu là ranh giới tinh tế giữa việc âm nhạc nâng đỡ cảm xúc và việc nó vô tình lấn át câu chuyện?

Với mình, nhạc phim tốt là khi khán giả xem phim và được “chạm” về mặt cảm xúc, nhưng không bị kéo sự chú ý ra khỏi câu chuyện. Âm nhạc nên để khán giả “cảm thấy” hơn là “nghe thấy”. Khi người xem bắt đầu chú ý quá nhiều vào nhạc, thường là mình đã đi quá tay.

Có những khoảnh khắc mà âm nhạc dường như “nói thay” cho nhân vật. Khi sáng tác, anh có chủ động viết nhạc như một lớp thoại vô hình, hay đó là điều chỉ xuất hiện một cách tự nhiên trong quá trình làm việc?

Có, nhưng mình không cố ép. Những đoạn nhạc “nói thay” thường xuất hiện khi mình hiểu rất rõ tâm lý nhân vật. Khi đó nhạc gần như tự viết ra theo cảm xúc đó.

Trong rất nhiều bản nhạc phim, chỉ một điểm nhấn nhỏ cũng đủ khiến khán giả nhớ mãi. Theo anh, yếu tố nào quyết định khả năng tồn tại của một giai điệu trong trí nhớ người xem?

Thường là sự đơn giản. Một giai điệu rõ ràng, lặp lại đúng lúc, đặt đúng chỗ và hợp với nhân vật trong phim sẽ dễ ở lại với khán giả hơn là một đoạn nhạc phức tạp.

Anh từng tham gia các dự án quốc tế như “Mortal Kombat” hay “The Starling”. Những trải nghiệm đó đã thay đổi cách anh nhìn nhận vai trò của âm nhạc trong điện ảnh như thế nào?

Làm việc ở các dự án quốc tế giúp mình hiểu rõ hơn về quy trình và tiêu chuẩn trong việc sản xuất một bộ phim. Ở đó, mọi thứ được chuẩn bị khá rõ ràng ngay từ đầu. Điều mình học được nhiều nhất là âm nhạc luôn phục vụ việc kể chuyện một cách rất kỷ luật và nhất quán, và nó là một phần trong tổng thể chung của cả bộ phim, chứ không tồn tại độc lập.

"Khả năng 'sinh tồn' của một giai điệu trong trí nhớ khán giả không nằm ở sự hoành tráng của nó, mà được quyết định bởi vị trí xuất hiện, thời điểm vang lên và quan trọng nhất là phải đồng điệu tuyệt đối với linh hồn của nhân vật."

Khi trở về làm việc với các dự án trong nước như “MAI”, “Lật Mặt” hay “Công Tử Bạc Liêu”, anh nhận thấy sự khác biệt lớn nhất giữa hai môi trường sáng tác là gì – về quy trình, tư duy hay cách đạo diễn làm việc với âm nhạc?

Mình nghĩ sự khác biệt lớn nhất nằm ở cách làm việc. Ở các dự án quốc tế, quy trình thường được chuẩn bị rõ ràng từ sớm, nên việc trao đổi giữa các bộ phận cũng khá cụ thể. Còn ở Việt Nam, cách làm việc linh hoạt hơn, mỗi dự án và mỗi đạo diễn sẽ có cách tiếp cận khác nhau. Điều đó đòi hỏi mình phải chủ động thích nghi và hiểu nhanh tinh thần của phim để đưa ra hướng đi phù hợp cho phần âm nhạc.

Nhà soạn nhạc phim quốc tế nào luôn khiến anh ấn tượng và luôn nghe đi nghe lại các tác phẩm của họ?

Mình chịu ảnh hưởng từ nhiều nhà soạn nhạc quốc tế, vì từ nhỏ đã lớn lên cùng âm nhạc của họ. Những cái tên có thể kể đến như John Williams, Hans Zimmer, Michael Giacchino, Brian Tyler hay Benjamin Wallfisch đều có ảnh hưởng nhất định đến cách mình cảm nhận và viết nhạc phim. Gần đây mình cũng nghe nhiều Ludwig Göransson.

Nhìn vào thị trường hiện tại, anh nghĩ nhạc phim Việt Nam đang đứng ở đâu trong hành trình tìm kiếm bản sắc riêng, và đâu là bước tiến quan trọng tiếp theo để tiệm cận chuẩn mực quốc tế?

Theo mình, nhạc phim Việt đang ở giai đoạn phát triển khá nhanh. Chất lượng ngày càng tốt hơn, và khán giả cũng bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến phần âm nhạc trong phim. Bước tiếp theo có lẽ là tạo được dấu ấn rõ ràng hơn về mặt phong cách và cách kể chuyện bằng âm nhạc, để khi nghe, khán giả có thể nhận ra được màu sắc riêng của từng bộ phim.