Tác giả: Văn Thu Bích
Sáng 26/6/2026, Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật thành phố Đà Nẵng tổ chức Hội thảo khoa học “Sáng tác văn học, nghệ thuật dành cho thiếu nhi trong giai đoạn mới”.
Nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm và nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh
Đồng chủ trì Hội thảo có Thiếu tướng, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh - Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam và nhà thơ Nguyễn Nho Khiêm - Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật thành phố Đà Nẵng. Tham gia Hội thảo có đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, đơn vị xuất bản, các hội chuyên ngành, văn nghệ sĩ, giảng viên, trong dó hội viên Hội Âm nhạc Đà Nẵng chiếm đa số. Đặc biệt, hai nhạc sĩ Trịnh Tuấn Khanh và Văn Thu Bích có tham luận. Nhiều đại biểu đã phát biểu với nội dung quan tâm tới lĩnh vực âm nhạc cho trẻ thơ.
Cũng tại địa điểm này cách đây tròn 9 năm, đầu mùa hè năm 2017, Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã tổ chức Hội thảo với tiêu đề: “Âm nhạc thiếu nhi bồi đắp tâm hồn và nhân cách trẻ thơ”. Từ đó đến nay, theo dòng chảy thời gian, hoạt động âm nhạc nhìn chung ngày càng phát triển mạnh mẽ, đa dạng, rực rỡ trong xu thế hội nhập. Song, lĩnh vực sáng tác dành cho thiếu nhi lại khá mờ nhạt trong đời sống nghệ thuật. Đã có một số ý kiến về thị trường âm nhạc cho thiếu nhi hiện nay rất cần một sự đổi mới về sáng tác. Trong đó các tác phẩm có ý nghĩa bồi đắp tâm hồn và nhân cách trẻ thơ là hết sức quan trọng. Các cuộc hội thảo về âm nhạc cho thiếu nhi vẫn tập trung các vấn đề tương tự nhau.
Thiếu tướng, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam phát biểu tại Hội thảo
Thiếu tướng, nhạc sĩ Nguyễn Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam đánh giá cao việc Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật thành phố Đà Nẵng tổ chức hội thảo chuyên đề về sáng tác dành cho thiếu nhi: “Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của các loại hình giải trí hiện nay, đội ngũ văn nghệ sĩ cần tiếp tục đổi mới tư duy sáng tạo, nắm bắt tâm lý, nhu cầu của thiếu nhi để sáng tạo nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật cao, góp phần bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách cho thế hệ trẻ. Khoảng tháng 9 năm nay, Hội Nhạc sĩ Việt Nam sẽ phối hợp với Liên hiệp Hội và Hội Âm nhạc thành phố tổ chức trại sáng tác âm nhạc dành cho thiếu nhi tại Đà Nẵng và một số hoạt động khác”.
Tại hội thảo nhiều ý kiến về thực trạng âm nhạc thiếu nhi.
Bên cạnh những nhạc sĩ tâm huyết sáng tác cho thiếu nhi vẫn còn nhiều nhạc sĩ không tha thiết viết nhạc trong lĩnh vực này này vì dàn dựng quá tốn kém, lợi nhuận quá thấp so với sáng tác các thể loại âm nhạc khác. Tại Việt Nam nhạc thiếu nhi cũng khó thể thu hút trên mạng xã hội hoặc biểu diễn thì cũng thi thoảng... Ngay cả giải thưởng cho nhạc thiếu nhi cũng hiếm hoi. Hiện nay chỉ có TP Đà Nẵng trao giải 5 năm và Hội Nhạc sĩ Việt Nam là trao giải định kỳ hàng năm, còn thi thoảng mới có ở một vài tổ chức. Chính vì không nhiều thuận lợi nên các nhạc sĩ ngại viết ca khúc cho thiếu nhi. Trong khi đó, nhu cầu thích nghe nhạc các nước khác của tuổi hoa niên bây giờ là có thật. Nhạc sĩ Phạm Tuyên đã từng phát biểu: “Đừng bắt thiếu nhi phải hát nhạc của người lớn!”.
Không mấy nhạc sĩ còn mặn mà với với việc sáng tác, số lượng đếm không hết đầu ngón tay. Thị trường bây giờ tập trung cho nhạc người lớn với ballad, rap, rock…, ít nghệ sĩ chọn hướng sáng tác này.
Hiện tượng đáng lưu tâm là có nhiều phụ huynh phó mặc con với chiếc điện thoại. Trẻ em cũng bị ảnh hưởng bởi phong cách nghe nhạc, thể loại nhạc của ba mẹ. Nhiều bài hát mới viết ra rồi lại chìm nghỉm, mà không được phổ biến.
Nhiều năm trươc đây, ca khúc dành cho tuổi thơ khá hiếm hoi trong các chương trình trên sóng VTV như: “Đồ rê mí”, “Giọng hát Việt nhí”, “The Voice kids", "Gương mặt thân quen nhí", "Tuyệt đỉnh song ca nhí", "Thần tượng âm nhạc nhí - Vietnam Idol kids", "Giọng hát Việt nhí”, “Hóa thân thần tượng”... Tại Việt Nam, các game show hiện nay cũng cần được chú trọng về nội dung và định hướng đúng đắn. Chính vì thế, Trung Quốc đã ban lệnh cấm các chương hình thực tế có trẻ em từ năm 2016, đặc biệt là con, cháu của người nổi tiếng, đồng thời siết chặt quản lý các chương trình phát sóng ở Trung Quốc.
Khán giả khi xem các chương trình này, đã bức xúc nêu câu hỏi: “Tại sao Hội Nhạc sĩ Việt Nam không lên tiếng”. Thật đáng tiếc! Hội không thể can thiệp vào nội dung các chương trình vì không được mời thẩm định, cho nên hoàn toàn đứng ngoài cuộc. Trước thực trạng này, các tổ chức chuyên ngành đã vào cuộc.
Những sáng tác âm nhạc cho thiếu nhi thời gian qua
Các nhạc sĩ tiền bối như nhạc sĩ Phạm Tuyên, Phạm Trọng Cầu, Trần Viết Bính, Hoàng Long, Trương Quang Lục… đã có những ca khúc hay đọng sâu trong ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ. Gần đây có thêm những nhạc sĩ lớp trung niên và trẻ tuổi, như: Hà Hải, Trần Hoàng Tiến, Hồng Vân, Lê Dũng, Nguyễn Thị Minh Châu (Hà Nội), Nguyễn Văn Chung, Sa Huỳnh (TP Hồ Chí Minh), Thế Long (Cần Thơ), Trương Duy Huyến, Quang Trung, Trịnh Tuấn Khanh, Huy Hùng, Nguyễn Nhẫn, Huỳnh Ngọc Hải, Phan Văn Minh, Võ Đình Nam (Đà Nẵng)... Họ đều mong muốn làm một điều gì cho âm nhạc thiếu nhi để đời sống âm nhạc cho các em được phong phú, đa dạng.
Những hoạt động sáng tác âm nhạc thiếu nhi những năm gần đây
Theo nhạc sĩ Nguyễn Thị Minh Châu - Phó Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam: “Đã có không ít cuộc vận động sáng tác ca khúc cho thiếu nhi, tuổi học trò. Giải thưởng Hội Nhạc sĩ Việt Nam hằng năm luôn có hạng mục ca khúc thiếu nhi. Đáng mừng là ngôn ngữ âm nhạc ngày càng đa dạng, nhất là ở những tác giả trẻ, tuổi đời chưa quá xa với thiếu nhi. Tôi biết rất nhiều nhạc sĩ từng sáng tác nhạc cho con, cháu. Những món quà nhỏ đầy yêu thương ấy đang góp dần thành gia tài chung cho mảng ca khúc thiếu nhi...”
Trong nhiều năm qua, top 3 ca khúc được lựa chọn biểu diễn nhân dịp Quốc tế Thiếu nhi 1/6 và trong các dịp liên hoan văn nghệ tuổi thơ có thể kể là: Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn thiếu niên nhi đồng của nhạc sĩ Phong Nhã, Em là bông hồng nhỏ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, Trẻ em hôm nay – Thế giới ngày mai do nhạc sĩ Lê Mây phổ nhạc từ lời thơ của Phùng Ngọc Hùng. Mọi người luôn mong đợi sẽ xuất hiện những ca khúc mới song vẫn chưa có bài hát mới thay thế các bài hát đã quá quen thuộc này. Đây là sự dừng lại đáng buồn cho dòng âm nhạc thiếu nhi.
Trước những bức xúc về hiện tượng thiếu vắng ca khúc tốt cho thiếu nhi, đồng thời nhằm định hướng cho các nhạc sĩ sáng tác nhạc thiếu nhi trong cả nước trước xu thế giao lưu âm nhạc quốc tế, năm 2021 Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã phối hợp cùng Nhà Xuất bản Thanh Niên cho ra mắt tuyển tập “80 ca khúc thiếu nhi” có hàng chục nhạc sĩ trong cả nước góp mặt.
Trại sáng tác ca khúc thiếu nhi được Hội Nhạc sĩ Việt Nam phối hợp với Trung tâm Hỗ trợ sáng tác văn học, nghệ thuật (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức là cuộc hội tụ lớn gồm các nhạc sĩ trên khắp cả nước, có 77 tác phẩm, đều là những sáng tác tâm huyết, phù hợp với thị hiếu trẻ em hiện nay, tạo nên nguồn tác phẩm thiếu nhi đương đại dồi dào.
Tại các địa phương cũng có các cuộc vận động sáng tác quan tâm tới đề tại thiếu nhi. Riêng Đà Nẵng là một trong số ít địa phương có phong trào âm nhạc thiếu nhi phát triển mạnh mẽ trong nhiều năm qua, Hằng năm Liên hiệp các Hội VHNT TP Đà Nẵng cũng tổ chức các hội thảo sáng tác VNHT cho thiếu nhi, Thực tế là muốn quảng bá ca khúc thiếu nhi thì rất cần đầu tư khâu dàn dựng biểu diễn, qua đó công chúng mới cảm thụ hết nét đẹp của các tác phẩm âm nhạc thiếu nhi.
Về hoạt động biểu diễn âm nhạc thiếu nhi
Đáng chú ý, trong thời gian gần đây, Các show diễn âm nhạc quy tụ thiếu nhi cả nước đang có xu hướng phát triển phong phú, đa dạng về nội dung, rực rỡ sắc màu về hình thức, đầy ấn tượng, VTV đã đổi mới nội dung và hình thức các chương trình nghệ thuật thiếu nhi. Bên cạnh đó, Hội đồng Đội Trung ương cũng quan tâm tổ chức Festival Nhà Thiếu nhi toàn quốc thường kỳ…Tuy nhiên, rất cần có các bài hát thiếu nhi hay trong các chương trình như: "Hoa vui ca" - một chương trình hoàn toàn mới sẽ được Đài Truyền hình Việt Nam gửi tới thiếu nhi lúc 18h50 hàng ngày bắt đầu từ 1/6 trên VTV3 và nhiều kênh quảng bá khác cùng nền tảng số của VTV; HTV đã khởi động chương trình âm nhạc tương tác dạy con từ 0-6 tuổi “Vui cùng con – Hát cùng con”; Đấu trường âm nhạc nhí của THVL (Truyền hình Vĩnh Long). Hội Âm nhạc thành phố Đà Nẵng phối hợp với Cung Thiếu nhi Đà Nẵng vận động cuộc sáng tác cho thiếu nhi trong nhiều năm qua, một số ca khúc của nhạc sĩ Đà Nẵng đạt giải cao như Trịnh Tuấn Khanh, Nguyễn Nhẫn, Huỳnh Ngọc Hải, Trương Duy Huyến, Võ Đình Nam, Phạm Quang Trung, Nguyễn Thái Phú, Nguyễn Xuân Bá, Phạm Vũ Oanh, Phan Văn Minh, Phan Tấn Trường…
|
|
Liên quan đến đề tài này, nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch LH các Hội VHNT Việt Nam cho biết: “Nghị quyết Đại hội lần thứ X Hội Nhạc sĩ Việt Nam đã đề ra nhiệm vụ quan trọng là phát triển âm nhạc thiếu nhi. Bên cạnh khuyến khích và vận động hội viên sáng tác, cổ vũ các lực lượng trong xã hội tham gia phát triển mảng âm nhạc này, sắp tới Hội sẽ khôi phục Ban Âm nhạc thiếu nhi, tổ chức giải thưởng âm nhạc thiếu nhi, tổ chức các liên hoan, festival âm nhạc thiếu nhi, tạo sân chơi cho các nhạc sĩ đưa sáng tác mới đến với công chúng, đồng thời phát hiện và bồi dưỡng tài năng âm nhạc nhỏ tuổi…”.
Nhiều đại biểu đề xuất các nội dung mang ý nghĩa thiết thực như: chương trình giáo dục âm nhạc vừa dạy hát, vừa chú trọng đến vai trò cảm thụ âm nhạc. Bên cạnh đó, cần theo dõi phong trào ca nhạc tự phát của tuổi mới lớn, kịp thời ngăn chặn các ca khúc ảnh hưởng tâm sinh lý trẻ thơ. Cần huy động từ nguồn tài trợ xã hội hóa để các tác phẩm được phổ biến ra thị trường do các nhạc sĩ không đủ khả năng kinh tế để hòa âm, phối khí rồi thu âm và quảng bá bài hát đến công chúng. Còn nhà quản lý văn hóa phải có chiến lược động viên các nhạc sĩ sáng tạo. Nếu không có sự chung tay đồng bộ thì thực trạng thiếu ca khúc thiếu nhi hiện nay sẽ khó khắc phục.
Mong muốn sẽ có nhiều bài hát hay phù hợp với các em hơn để các em không phải hát những bài hát thiếu nhi quá cũ, hoặc những bài hát dành cho người lớn. Tuy nhiên, để phổ biến và đưa ca khúc thiếu nhi vào các hoạt động văn hóa nghệ thuật rất cần sự kết hợp nhiều phía. Có như vậy mới mong những sáng tác cho thiếu nhi được trả lại vị trí xứng đáng trong đời sống âm nhạc và mang đậm ý nghĩa bồi đắp tâm hồn và nhân cách trẻ thơ.
