Trong hơn một thế kỷ, ngành công nghiệp âm nhạc vận hành dựa trên các sản phẩm vật lý: đĩa than, băng cassette, CD, rồi đến nhạc kỹ thuật số như mp3. Người yêu nhạc muốn nghe một ca khúc hay album phải mua đĩa, băng cassette hoặc tải file về máy. Các hình thức này từng đem lại doanh thu khổng lồ cho các hãng thu âm. Đỉnh cao là giai đoạn cuối thập niên 1990 khi CD chiếm hơn 90% doanh số toàn cầu, trị giá hàng chục tỉ USD.

Tuy nhiên, khi internet tốc độ cao và điện thoại thông minh thống trị đời sống số, một hình thức nghe nhạc mới đã “lật đổ” mọi mô hình cũ: streaming. Từ một khái niệm xa lạ, streaming đã trở thành một phần không thể thiếu, thay đổi hoàn toàn thói quen thưởng thức âm nhạc của hàng tỷ người và định hình lại cục diện của cả ngành công nghiệp âm nhạc.

Streaming là gì?

Streaming là hình thức truyền tải dữ liệu âm thanh (hoặc video) trực tiếp qua internet, cho phép người dùng nghe ngay lập tức mà không cần lưu trữ toàn bộ file trên thiết bị. Ban đầu, các nền tảng cung cấp dịch vụ streaming như Spotify, Apple Music, Deezer hay Tidal vấp phải không ít hoài nghi. Liệu mô hình này có thể cạnh tranh với việc tải nhạc lậu miễn phí hay không? Câu trả lời là có.

Với một kho tàng âm nhạc khổng lồ, chất lượng cao và khả năng tiếp cận tức thì, streaming nhanh chóng chinh phục người dùng. Thay vì phải bỏ tiền mua từng album hay bài hát, người dùng chỉ cần trả một khoản phí hàng tháng để truy cập hàng triệu bản nhạc. Đây không chỉ là sự thay đổi về công nghệ, mà còn là sự dịch chuyển từ việc “sở hữu” âm nhạc sang “trải nghiệm” âm nhạc.

Sự bùng nổ của điện thoại thông minh và công nghệ mạng di động (4G/5G) chính là “đất màu” giúp streaming phát triển nhanh chóng. Giờ đây, người nghe có thể mở bài hát mình thích ở bất kỳ đâu: trong nhà bếp, thư viện, trên xe buýt, lúc tập gym, khi chạy bộ ngoài trời hay đang dắt chó đi dạo.

Lần lượt, CD, băng cassette, đĩa than hay thậm chí các thiết bị nghe nhạc mp3 như iPod biến mất hoặc chỉ được sử dụng như đồ sưu tầm. Phương thức tải trả phí như iTunes từng được xem là “tương lai của CD” vào đầu thập niên 2000 cũng bị xóa bỏ vì việc mua từng bài hát riêng lẻ đã không còn hấp dẫn nữa.

Bên cạnh đó, việc áp dụng AI vào các dịch vụ streaming cũng làm thay đổi sâu sắc cách chúng ta tương tác với âm nhạc.

Trước đây, việc khám phá một nghệ sĩ mới thường phụ thuộc vào các kênh truyền thống như radio, báo chí hoặc giới thiệu từ bạn bè. Với thuật toán thông minh của các nền tảng streaming, người dùng được gợi ý các nghệ sĩ và thể loại nhạc mới dựa trên sở thích cá nhân đúc kết từ lịch sử nghe nhạc của họ. Điều này không chỉ mở rộng gu âm nhạc của người dùng mà còn giúp các nghệ sĩ ít tên tuổi có cơ hội tiếp cận khán giả toàn cầu. Một nghệ sĩ Hàn Quốc, rapper Mỹ hay dòng nhạc New Age của châu Âu… đều có thể xuất hiện trong cùng một playlist của người nghe Việt Nam. Streaming đã thật sự xóa bỏ ranh giới địa lý trong âm nhạc.

Các ca khúc đang nổi tiếng được xếp vào danh sách “Nhạc thịnh hành” (“Top Hits”) để người dùng có thể tiện theo dõi xu hướng hiện tại. Ngoài ra, việc tự tạo danh sách nhạc riêng và tùy chỉnh chúng cũng cực kỳ đơn giản. Có thể nói, trải nghiệm nghe nhạc chưa bao giờ dễ dàng và tiện dụng đến thế.

Streaming đã thay đổi ngành công nghiệp âm nhạc như thế nào?

Sau nhiều năm sụt giảm lợi nhuận do nạn vi phạm bản quyền và tải nhạc lậu, streaming đã trở thành “phao cứu sinh” cho ngành công nghiệp âm nhạc. Doanh thu từ streaming hiện chiếm phần lớn tổng doanh thu của ngành, giúp các hãng thu âm và nghệ sĩ lấy lại được lợi nhuận. Theo báo cáo của Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Quốc tế (IFPI), tổng doanh thu toàn cầu năm 2024 đạt 29,6 tỉ USD. Trong đó, streaming chiếm 69% - tương đương 20,4 tỉ USD. Streaming đăng ký trả phí đóng góp 51,2% - tương ứng 15,15 tỉ USD, còn lại là streaming hỗ trợ quảng cáo (không đóng phí).

Streaming còn cho phép các nghệ sĩ có thể tiếp cận với người nghe thông qua các nền tảng mà không cần sự trợ giúp của bên trung gian. Tuy các hãng thu âm vẫn đóng vai trò quan trọng nhưng streaming đã tạo ra một sân chơi công bằng hơn, trao quyền cho các nghệ sĩ nhỏ và độc lập.

Một trong những đóng góp lớn nhất của streaming là khả năng thu thập và phân tích dữ liệu người nghe. Các hãng thu âm và nghệ sĩ bây giờ có thể biết chính xác bài hát nào được nghe nhiều nhất, ở đâu, khi nào và bởi đối tượng nào. Dữ liệu này trở thành một công cụ quý giá để lên kế hoạch quảng bá, tổ chức tour diễn hoặc thậm chí sáng tác nhạc.

Mặc dù vậy, streaming cũng có không ít khuyết điểm.

Sở hữu biên lợi nhuận lớn, nhưng cách chia sẻ doanh thu từ streaming không đồng đều. Phần lớn tiền được chi trả cho các hãng thu âm, trong khi chủ thể giữ quyền âm nhạc (gồm nhạc sĩ, nhà sản xuất và nghệ sĩ) chỉ nhận được một khoản tiền rất nhỏ cho mỗi lượt nghe. Ví dụ, Spotify trả 0,003 - 0,005 USD/lượt stream; Apple Music cao hơn chút với 0,006 - 0,008 USD/lượt stream. Vấn đề này đã làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận về tính công bằng và bền vững của mô hình kinh tế này.

Phụ thuộc quá nhiều vào thuật toán của nền tảng streaming, gu thưởng thức của người dùng biến thành một “vòng lặp sở thích”, kém đa dạng và không còn nhu cầu khám phá nhạc mới. Chưa hết, quá nhiều sự lựa chọn cũng khiến người nghe có xu hướng lướt qua nhiều bài hát mà không dành thời gian để thực sự "thưởng thức" và cảm nhận một tác phẩm âm nhạc.

Chất lượng nhạc từ streaming cho đến nay vẫn không thể sánh bằng chất lượng âm thanh của CD hoặc đĩa than. Nếu mất kết nối internet, người dùng sẽ không thể nghe nếu không tải nhạc về máy từ trước. Đặc biệt, nếu ca khúc ưa thích của họ bị “tháo” khỏi nền tảng là không tài nào tiếp cận được nữa.

Streaming là cuộc cách mạng thực sự, không thể bị đảo ngược và dân chủ hóa việc tiếp cận âm nhạc, trao quyền cho người nghe và mở ra một kỷ nguyên mới đầy hứa hẹn cho các nghệ sĩ. Thế nhưng, nó cũng đặt ra những câu hỏi lớn về giá trị của âm nhạc, công bằng cho nghệ sĩ và cách con người kết nối cảm xúc qua âm thanh.

Nếu trong quá khứ, âm nhạc gắn liền với việc “sở hữu” thì tương lai sẽ là “trải nghiệm” liên tục, sống động và có thể được tạo ra tức thì bằng công nghệ. Tuy nhiên, một câu hỏi được đặt ra là: liệu đó có phải là những gì chúng ta cần từ âm nhạc hay không?

(Nguồn: https://1thegioi.vn/)