Tác giả: Vân Anh

Tối ngày 29/8/2026, Hội nhạc cổ điển Việt Nam tổ chức chương trình Hoà nhạc mang tên “Những miền âm thanh - Realms of Sound” tại Nhà hát Hoa phượng, thành phố Cảng Hải Phòng. Vượt ra ngoài khuôn khổ của một đêm diễn, chương trình là cuộc gặp gỡ, đối thoại giữa các nghệ sĩ và công chúng, đánh dấu bước khởi đầu hợp tác giữa Hội nhạc cổ điển Việt Nam với Uỷ ban Nhân dân thành phố Hải Phòng trong chiến lược phát triển thành phố.

Như chúng ta đã biết, âm nhạc cổ điển không chỉ là một di sản văn hóa của nhân loại mà âm nhạc còn góp phần nâng cao đời sống tinh thần, bồi đắp nhân cách và các giá trị thẩm mỹ, đồng thời nuôi dưỡng nguồn lực sáng tạo.

Phát biểu tại chương trình, Tiến sĩ Nguyên Văn Thân, Chủ tịch Hội nhạc Cổ điển Việt Nam cho rằng: "Những miền âm thanh" là một trong những hoạt động nghệ thuật thể hiện tầm nhìn và ý chí quyết tâm của Lãnh đạo thành phố Hải Phòng từ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố về việc xây dựng “Thành phố âm nhạc”, đồng thời, góp phần hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị - Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đề ra. Đặc biệt là mong muốn của Tổng Bí thư - Chủ tịch nước Tô Lâm: “Làm sao để mỗi học sinh, sinh viên sau khi tốt nghiệp ra trường đều biết chơi một loại nhạc cụ”.

Theo Tiến sĩ Nguyễn văn Thân, với nền tảng văn hóa, khát vọng phát triển, cùng với sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, Hải Phòng có nhiều điều kiện để trở thành một điểm đến có bản sắc về văn hóa, nghệ thuật và âm nhạc của khu vực Đông Bắc. Ông nhấn mạnh: “Từ bước khởi đầu với chương trình Hoà nhạc mang tên “Những miền âm thanh - Realms of Sound” tại Nhà hát Hoa phượng, Hội Nhạc cổ điển Việt Nam mong muốn tiếp tục đồng hành cùng thành phố trong đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên âm nhạc; đưa các phương pháp giáo dục tiên tiến đến gần hơn với nhà trường và cộng đồng; tổ chức các chương trình biểu diễn định kỳ, mở rộng cơ hội tiếp cận âm nhạc cổ điển cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Bên cạnh đó, Hội sẵn sàng phối hợp xây dựng các festival, lễ hội và sự kiện nghệ thuật quy mô, tăng cường giao lưu quốc tế, kết nối nghệ sĩ và dàn nhạc trong, ngoài nước, qua đó góp phần phát triển các sản phẩm văn hóa, thúc đẩy du lịch và kinh tế sáng tạo”.

Hành trình được kiến tạo bằng âm thanh

“Những miền âm thanh - Realms of Sound” được xây dựng như một hành trình qua nhiều không gian văn hóa và trạng thái cảm xúc: từ ký ức dân gian Slav, cảnh sắc mùa hè trong một không gian thơ mộng bên mặt hồ với nhịp chèo khua nước; từ những điệu múa Ba Lan, tiếng chuông từ phương xa và sắc màu của sân khấu nhạc kịch hay nhịp sống đô thị Mỹ.

Nếu như “Dumka in C minor, Op. 59” của Pyotr Ilyich Tchaikovsky với những nét nhạc trầm tư và các tiết tấu mang âm hưởng dân gian, tạo nên một câu chuyện giàu màu sắc tương phản, thì “June: Barcarolle, Op. 37a, No. 6” mở ra khung cảnh đầu hè êm dịu, với giai điệu chuyển động nhẹ nhàng như nhịp mái chèo khua nước.

Không gian đêm diễn càng về sau càng trở nên cuốn hút bởi sự thay đổi về màu sắc âm nhạc trong “Rhapsody in Blue” của George Gershwin. Lúc này màu sắc âm nhạc là sự kết hợp giữa âm nhạc cổ điển, nhạc jazz và nhạc blues, tác phẩm khắc họa nhịp sống đô thị sôi động nhưng vẫn giàu chất trữ tình.

Chương trình cũng đưa người nghe đến với những sắc thái khác nhau của nghệ thuật piano thế kỷ XIX  qua “Mazurka in G minor, Op. 67, No. 2”; “Waltz in C-sharp minor, Op. 64, No. 2” của Frédéric Chopin chuyển hóa những điệu múa quen thuộc thành lời tự sự tinh tế, mang màu sắc hoài niệm và đầy nội tâm; và “La Campanella, S. 141, No. 3” của Franz Liszt nổi bật với hình tượng tiếng chuông, những bước nhảy quãng rộng, đường nét âm nhạc trong sáng, linh hoạt.

Phần cuối chương trình mở rộng từ tiếng nói của những thanh âm mang dấu ấn phong cách của từng nghệ sĩ độc tấu sang đối thoại giữa các nhạc cụ. Trong “Morceau de salon, Op. 228” của Johann Wenzel Kalliwoda, oboe và piano cùng kiến tạo một không gian âm nhạc trữ tình, những cũng đầy học thuật. Khép lại đêm diễn, “Carmen Rhapsody” của Michael Webster đưa các giai điệu từ vở nhạc kịch “Carmen” vào cuộc đối thoại sinh động giữa piano, oboe và clarinet, vừa kịch tính vừa sôi động với những vũ điệu mang màu sắc huyền thoại.

Nghệ sĩ piano trẻ Đỗ Hiền An đặt ra nhiều kỳ vọng về khả năng tạo nên những trải nghiệm trọn vẹn cho khán giả. Hiền An tâm sự: “Việc lựa chọn tác phẩm không chỉ dựa trên yêu cầu nghệ thuật mà còn hướng đến khả năng tiếp cận của công chúng. Ban Tổ chức và các nghệ sĩ mong muốn xây dựng một chương trình đủ sức hấp dẫn, đồng thời có thể từng bước thay đổi những định kiến cho rằng âm nhạc cổ điển là lĩnh vực hàn lâm, khó nghe và khó cảm thụ đối với công chúng. Việc đa dạng hóa hình thức biểu đạt có thể tạo ra những điểm tiếp cận gần gũi, thu hút công chúng đến với không gian hòa nhạc trước khi từng bước mở rộng khả năng cảm nhận và thói quen thưởng thức các tác phẩm nhạc hàn lâm”.

Còn nghệ sĩ Ngô Phương Vi gửi gắm: “Các khán giả không nhất thiết là “những người nghe nhạc cổ điển”, mỗi người dù có kiến thức âm nhạc hay không, đều có thể tìm thấy một điều về chính mình trong mỗi buổi hoà nhạc”.

“Những miền âm thanh” không chỉ nằm ở những tác phẩm được trình diễn, mà ê-kip thực hiện đã biến những thanh âm thành hình ảnh, ánh sáng, khơi gợi cảm xúc trong một không gian mở nhiều chiều qua ngôn ngữ thị giác giàu tính biểu tượng. Đó cũng là cách mà ê-kip thực hiện chương trình đã tạo từ những hình khối, ánh sáng, đường nét cùng chuyển động để kể câu chuyện về “Những miền âm thanh”.

Từ hình khối tĩnh của cây đàn, những vòng sáng lan tỏa như những rung động của âm thanh. Qua sự truyền tải của người nghệ sĩ, từ một điểm nhỏ bé biến thành những miền cảm xúc bao la, rộng lớn. Sự tương phản về ánh sáng, màu sắc và những cung bậc cảm xúc biến chuyển liên tục lại cho ta cảm giác dòng âm thanh tuôn chảy không giới hạn, đánh thức mọi tầng nấc cảm xúc của mỗi người đi từ hữu hạn với vô cùng. Đó cũng là hành trình của “Những miền âm thanh” - một thế giới nơi âm nhạc không chỉ được nghe, mà còn có thể được nhìn thấy.

Một dấu ấn nghệ thuật

Hội tụ trên sân khấu “Những miền âm thanh - Realms of Sound” là năm nghệ sĩ trẻ tài năng, mỗi nghệ sĩ đều ghi lại dấu ấn riêng. Đỗ Hiền An - nghệ sĩ piano, tốt nghiệp Trường Âm nhạc Frost, Đại học Miami (Hoa Kỳ), từng giành giải Nhất bảng B tại Liên hoan Âm nhạc quốc tế Val Tidone. Ngô Phương Vi - nghệ sĩ piano, được đào tạo tại Hoa Kỳ và Áo, từng giành giải Nhất Cuộc thi Piano quốc tế Hà Nội lần thứ III và nhiều giải thưởng quốc tế. Nguyễn Việt Trung - nghệ sĩ piano hoạt động nổi bật tại Ba Lan và quốc tế, từng tham dự Cuộc thi Piano quốc tế Fryderyk Chopin tại Warsaw và biểu diễn tại nhiều sân khấu danh tiếng ở châu Âu, châu Á và Hoa Kỳ. Hoàng Mạnh Lâm - nghệ sĩ oboe, giảng viên Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, từng giành giải Nhất Cuộc thi Âm nhạc Mùa thu năm 2024. Tiến sĩ Trần Khánh Quang - nghệ sĩ clarinet, Tiến sĩ Nghệ thuật Âm nhạc tại Đại học Bắc Texas (Hoa Kỳ), từng giành giải Nhất Cuộc thi Kèn hơi châu Á và hiện là nghệ sĩ của Buffet Crampon Paris, Vandoren Paris.    

Bên cạnh việc biểu diễn trên sân khấu, các nghệ sĩ tài năng cũng mang trong mình những trăn trở đưa âm nhạc thính phòng đến gần hơn công chúng.

Tham gia biểu diễn trong hoà nhạc “ Những miền âm thanh”, tiến sĩ Trần Khánh Quang cho rằng: “Hội Nhạc cổ điển Việt Nam đã rất coi trọng khâu tổ chức, từ âm thanh, ánh sáng đến không gian sân khấu, tạo cho nghệ sĩ cảm hứng nghệ thuật và mang đến cho công chúng một trải nghiệm thật đáng trân trọng.

Tiến sĩ Trần Khánh Quang cũng nhận định: “Những miền âm thanh” là một trong những chương trình có ý nghĩa trong việc đưa âm nhạc thính phòng cổ điển đến gần hơn với đông đảo công chúng. Tuy nhiên, để mở rộng sức lan tỏa, cần một quá trình lâu dài với sự tham gia của nhiều nguồn lực, với các thiết chế văn hóa đủ mạnh và có sức lan toả. Bên cạnh những sân khấu quy mô lớn, âm nhạc cổ điển cũng có thể hiện diện trong các không gian nhỏ hơn thông qua những buổi biểu diễn, giao lưu và workshop, tạo thêm cơ hội để công chúng tiếp cận một cách gần gũi. Trong khi không ít người vẫn mặc định âm nhạc cổ điển là lĩnh vực quá hàn lâm và khó thưởng thức thì tôi cho vẫn có niềm tin và hy vọng công chúng hãy đến với âm nhạc, đón nhận âm nhạc bằng một tâm thế cởi mở, quý vị sẽ có những cảm thụ sâu sắc hơn, nhưng không nên trở thành điều kiện tiên quyết để bắt đầu yêu thích và đam mê với dòng nhạc hàn lâm”.

Cùng với đó, Nghệ sĩ Hoàng Mạnh Lâm bày tỏ: “Tôi rất bất ngờ về kiến trúc của nhà hát Hoa Phượng - một nhà hát được đầu tư rất tốt về cơ sở vật chất. Tuy nhiên, để công chúng Hải Phòng yêu thích nhạc cổ điển, rất cần có những sân khấu dành cho các nhóm nhạc nhỏ và cả những chương trình cho Dàn nhạc giao hưởng tại các Nhà hát - như vậy nghệ sĩ và âm nàhạc hàn lâm sẽ tiếp cận được gần gũi hơn với khán giả. Đó cũng là môi trường tốt để nghệ sĩ tiếp cận và làn toả âm nhạc cổ điển được rộng hơn”.

Mặc dù Hải Phòng chưa phải là địa điểm lý tưởng cho âm nhạc cổ điển, tuy nhiên, nếu có một chiến lược cụ thể, lâu dài, chắc chắn đây sẽ là thành phố có sức hút riêng. Có lẽ, thước đo đẹp nhất cho một đêm hòa nhạc không chỉ nằm ở những tràng pháo tay sau mỗi tác phẩm, mà còn ở khoảnh khắc cuối cùng, khi “Những miền âm thanh” đã khép lại nhưng khán phòng hơn một ngàn chỗ ngồi, khán giả vẫn chưa muốn rời đi, bởi muốn giữ lại dư âm của một đêm nhạc đặc biệt - nơi những thanh âm từ nhiều miền văn hóa, nhiều thời đại và nhiều tâm hồn gặp gỡ.